#207 ON TOP OF THE RIVER CLAY

 

+51° 50′ 57.10″, +5° 33′ 48.15″

Lijn_0.5

Client: Province of Gelderland
Location: Maas en Waal and the Bommelerwaard, Gelderland, The Netherlands
Surface: Estimated 161 km²
Year: 2011
Special details: This project was published by the Province of Gelderland in Schetsen aan verrommeling. A selection of pictures from the Pictorial essay was exhibited in 2012 at the ‘Dijkmagazijn Winssen‘ in collaboration with artist painter Marena Seeling

Lijn_0.25

Meneer van der Meijden ontmoette ik tijdens een rondrit in het dorpje Nieuwaal. Hij staat met een riek te werken in zijn moestuin. Vanaf de weg vraag ik of ik hem even mag storen. Uit zijn stem versta ik een soort ja. Ik leg uit dat ik bezig ben met een project over verrommeling en vraag hem vervolgens wat er volgens hem in het landschap veranderd is en wat hij als verrommeling ziet.

oude man

“Verrommeling dat is hier in de uiterwaarden. Vroeger werd de uiterwaard nog gebruikt voor landbouw en goed onderhouden. Ik kreeg een boete als ik een distel op mijn land had staan, maar nu krijg ik een boete als ik er een uit de grond trek, en ligt die grond daar maar te verpieteren en dat wordt dan natuur genoemd.”

Lijn_0.25

Kritisch

Verrommeling is een begrip wat steeds vaker in Nederland wordt gebruikt. Maar wie weet nou eigenlijk echt wat het inhoudt? ‘Het landschap verrommelt’  is een veel gebruikte kreet die praktisch altijd wordt gebruikt om een negatief landschapsbeeld te duiden. Maar wanneer er een duidelijke en tastbare omschrijving moet worden geven van het begrip verrommeling blijkt dit vaak vrij lastig. De hoeveelheid onderzoek naar de verrommeling is relatief beperkt en vooral recent uitgevoerd. Betekent dit dat het landschap pas recent is gaan verrommelen, of zijn we kritischer geworden op het landschapsbeeld? Waarschijnlijk schuilt in beide mogelijkheden een deel van de waarheid. Niemand is uiteindelijk voor verrommeling maar gek genoeg zit ons landschap er wel vol mee. Iedereen schuift zijn of haar verantwoordelijkheid graag af naar een ander.

 

Ongeworteld

Het landschappelijke gezicht van Nederland wordt constant ge- en vermaakt. Hierdoor kunnen veel plekken en landschappen die je van vroeger kent nu compleet zijn verdwenen en plaats hebben gemaakt voor nieuwe plekken en landschappen. Door de veranderingen in het vertrouwde landschap om ons heen wordt er steeds een stukje identiteit van de mensen afgenomen. Deze identiteitskwestie speelt ook een rol bij de landschappelijke verrommeling. Want ja, kan ons landschap nog blijven zo als het is, is het landschap nog wel zoals het was en wat is dit landschap dan eigenlijk? In het Hollandse landschap ontbreekt dikwijls het gevoel van continuïteit. Ons grondgebruik is zo intensief dat alles wat oud en vervallen is meteen als ‘verrommeld’ aangemerkt wordt en ofwel direct afgebroken wordt of als museum wordt opgepoetst. Weinig heeft in ons landschap de tijd om te besterven, om echt oud te worden. Door deze keurigheid valt verrommeling eerder op. Maar misschien nog belangrijker, deze keurigheid geeft het ons landschap iets ongewortelds in de tijd.

 

Grip

Om iets van verrommeling te kunnen vinden moet je eerst iets van het landschap vinden. Deze mening wordt bepaald door de kenmerken van het individu en de kenmerken van het landschap. Omdat elk individu een andere stemming, kennis, ervaring en activiteit heeft, zal deze ook een andere beleving bij het landschap hebben en dus ook een andere mening over de verrommeling, die in de tijd kan veranderen. Zit verrommeling dat toch tussen onze oren? Uit het onderzoek dat we gedaan hebben, waar dit beeldessay onderdeel van is, blijkt dat er twee soorten verrommeling te onderscheiden zijn; kleinschalige verrommeling en grootschalige verrommeling. Onder kleinschalige verrommeling valt een object of ruimte met achterstallig onderhoud, iets wat  niet opgeruimd is of verloederd. Deze kleinschalige verrommeling wordt voornamelijk individueel veroorzaakt en ervaren. Grootschalige verrommeling is het verdwijnen van landschapskarakteristieken. Het gaat hierbij hoofdzakelijk om planologisch ontworpen ontwikkelingen. Grootschalige verrommeling wordt vooral geconstateerd door specialisten en ervaren door burgers.

 

Maatwerk

Iedere plek is anders, er wonen andere mensen, er zijn andere voorzieningen, andere omstandigheden en andere gebruiken. Onze mening en ervaring is daarom dat er voor elke opgave specifiek maatwerk nodig is. Als je verrommeling wilt tegengaan, laat dan mensen op lokale schaal nadenken. Zij weten het beste wat er speelt in hun omgeving. Waar je wel en niet aan moet komen en waar oplossingen liggen. Als zij meedenken creëer je niet alleen draagvlak, maar til je het plan daadwerkelijk naar een hoger niveau . Je hebt daarbij wel sturing en financiële hulp van bovenaf nodig. Er kan geen standaard toolbox aan oplossingen worden gegeven die universeel toepasbaar zijn. Hiervoor is Nederland te complex en divers en zou er geen recht worden gedaan aan de identiteit van de plek. De oplossing ligt in maatwerk. Uiteindelijk kan gezegd worden dat ons landschap verrommeld, maar dat deze verrommeling subjectief is, ieder individu bekijkt het landschap vanuit een ander perspectief. Wij zelf zijn alleen al door dit project anders naar het landschap gaan kijken en dit proces duurt voort. Zonder emoties door het landschap rijden gaat niet meer. Of dit nog eens verandert, betwijfelen we.

 

Lijn_0.25

De publicatie ‘Schetsen aan verrommeling’ voor de provincie Gelderland was bedoeld om ambtenaren, professionals en inwoners van de provincie Gelderland te laten delen in een zoektocht van jonge mensen die betrokken zijn bij hun omgeving. Ruimtelijke kwaliteit Deze zoektocht hebben wij tijdens onze studie afgelegd in groepsverband aan de Hogeschool Van Hall Larenstein te Velp en heeft ons sindsdien niet meer losgelaten.

Het beeldessay dat is opgenomen in de publicatie en tentoongesteld in het dijkhuis in winssen had ik het doel om greep uit alle ‘sub’ varianten te laten zien die onder de term verrommeling vallen. We zijn zo onbevangen mogelijk per auto en per fiets het Land van Maas en Waal en de Bommelerwaard door gestruind. De beelden laten landschapselementen zien die bij mij een tweestrijd of emotie opwekte. Bij elke foto heb ik de vraag gesteld of het element als verrijking van het landschap gezien kan worden of juist als verrommeling. Deze verschillen heb ik ook letterlijk aangeduid met ‘vs’ (versus) zodat het ook meer op een tweestrijd lijkt. Hiernaast heb ik in drie regels mijn emotie toegelicht. We hoopte hiermee de discussie over het begrip verrommeling bij u, passant in het landschap, aan te zwengelen. en hopen dat lezers van het beeldessay of bezoekers van de tentoonstelling anders zouden gaan kijken naar het landschap om hen heen.

 

Lijn_0.25

 

 

 

 

Economie vs Verrommeling

zaldbommel 1 (toekomstwaarde)

locatie economie zaldbommel“Ik gingen naar Bommel om de brug te zien.” Ons platteland wordt gezien als prullenbak om alles wat als rommel gezien kan worden er in te gooien. Het idee om vies bij vies te gooien zorgt ervoor dat we soms oogkleppen op moeten zetten om nog wat moois te zien.

 

 

 

Architectuur vs Verrommeling

amfiebie (architectuur) 1

locatie architectuur maasbommelAls ik naar deze amfibische huizen aan de Gouden Ham kijk, krijg ik een trots gevoel van binnen. Prachtig toch, al die nieuwe woonvormen op en met ‘ons’ water? De keuze om hier een nieuwe identiteit en architectonisch karakter aan te geven bevalt me zeer.

 

 

 

Gewenning vs Verrommeling

hoogspanningsmasten (gewen copy

locatie gewenning wijchenTegen de avond kom ik bij Wijchen een hoogspanningsmast tegen. Ik was er bijna voorbij gefietst zonder hem te zien. Ik bedenk dat je aan bepaalde rommel ook went en dat het bijna niet meer opvalt. We hebben blijkbaar geaccepteerd dat het collectieve belang groter is.

 

 

 

Idylle vs Verrommeling

kassen (idylle) copy

locatie economie zaldbommelVeel inwoners die geworteld zijn in een gebied spreken vaak over de ‘Import’ die de gebruiken van het platteland niet begrijpen. Het idyllische beeld van rust en ruimte dat deze import heeft, botst vaak koud op de 24uurs economie die er op dit platteland plaatsvindt.

 

 

 

Overmaat vs Verrommeling

loods (overmaat) 1

locatie overmaat maasbommelOp de open komgrond van Maasbommel kom ik een loods tegen die zeker twee keer zo hoog is als het woonhuis. Ik moet lachen als ik de oude schuur achter het huis vergelijk met de kolossale nieuw gebouwde loods. Ik vraag me af wat hierbinnen plaatsvindt en of hier geen sprake is van overdimensionering?

 

 

 

Recreatie vs Verrommeling 

camping (belevingswaarde) copy

locatie recreatie wijchenDe Loonse Waard is een zandwinplas aan de Maas. Er is veel rust, water en natuur. De ideale plek voor een vakantie. Maar ik zou hier het liefst zo snel mogelijk voorbij fietsen. Wanneer gaat de belevingswaarde van het collectief voor op de lokale verrommeling, vraag ik me af?

 

 

 

Verrommeling vs Verrommeling 

grafitie (verrommeling)

locatie verrommeling niftrikBij Niftrik kruist de A50 de Maas. Onze infrastructuur zorgt globaal voor goede bereikbaarheid maar lokaal belemmert het echter de toegankelijkheid voor inwoners. Het wordt gezien als verrommeling en heeft een magneetwerking op andere verrommeling.

 

 

 

Icoon vs Verrommeling

enectrabel (icoon) copy

locatie icoon nijmegenOver industriële objecten en terreinen zijn we het snel eens dat ze ‘vies’ zijn. Ver vanuit het omliggende landschap is de Nijmeegse toren van Electrabel te zien. In de loop der tijd heeft hij een bepaalde lading gekregen, het is een icoon en wordt hierdoor niet meer als vies gezien.

 

 

 

Cultuurhistorie vs Verrommeling 

bomen maas 1 (cultuurhistorie)

locatie cultuurhistorie appelternVroeg in de ochtend fiets ik over de maasdijk. Grote populieren markeren de ligging van de maas en verdwijnen tot ver aan de horizon. Ik zou deze populieren wel willen vervangen door windmolens, als bakens van de nieuwe tijd en eveneens een cultuurlijks ingreep in het landschap?

 

 

Opgepoetst vs Verrommeling

kanon (opgepoetst)

locatie opgepoetst batenburgAan de Maas bij Batenburg kom ik twee kanonnen tegen die met hoogglans rood en geel beschilderde zijn. Ze duiden op een ruïne en de stadsrechten van het plaatsje. Ik vraag me af of dit poets en herstelwerk wel nodig is om dit plaatsje er ‘echt’ oud uit te laten zien?

 

 

 

Kunst vs Verrommeling

waal (kunst)

locatie kunst winssenMooi of lelijk? Alles kan aan de term verrommeling gehangen worden. Iedereen heeft zijn of haar eigen mening over mooi en lelijk. Als vergelijking kan ik zeggen dat de discussie over kunst net zo subjectief is als de discussie over het begrip verrommeling.

 

 

 

Lijn_0.25

Lijn_0.5