#01 Landverbouwen

 

52° 03′ 06.8″N, 5° 02′ 21.2″E

Lijn_0.5

Graduation project: Landscape Architecture, Academy of Architecture – Amsterdam University of the Arts 
Location: Utrecht, ‘Groot Polder Rijnenburg’
Surface: 10.000+ hectares
Year: 2017 – 2020
Notes: None…
Klik hier voor een overzicht van het totale afstudeerwerk

Lijn_0.25

 

Hoewel we daar in de schappen van de supermarkten niets van merken, kunnen we spreken van een landbouwcisis in Nederland. De huidige ‘stikstofcrisis’ is daar een symptoom van, net als de grote uitstoot van broeikasgassen (CO2, methaan) door de Nederlandse veestapel en voedselketen. Het onderliggend probleem is dat er in Nederland te weinig grond is om op ‘natuurlijke wijze’ in eigen voedselbehoefte te voorzien. Hiervoor importeren we grote hoeveelheden veevoer (soja) en andere producten (palmolie) om daar hoogwaardig voedsel van te maken. Zo veel dat Nederland een belangrijk, agrarisch exportland is, de tweede van de wereld. We vergeten daarbij vaak dat onze exportproducten voor het merendeel zijn gemaakt vanuit geïmporteerde biomassa of met behulp van sterk opgevoerde landbouwopbrengsten waarvoor we weer grote hoeveelheden fossiele energie importeren met als resultaat een voedselketen die verantwoordelijk is voor de helft van alle broeikasgas- en stikstofuitstoot van Nederland.

Landverbouwen 01 Roeland Meek [1200px]

In de afgelopen eeuw heeft industrialisatie en schaalvergroting plaatsgevonden in de agrarische sector. Door stijgende waarde van de landbouwgronden is de productie op landbouwpercelen constant opgevoerd. De gevolgen zijn zichtbaar: agrarische monoculturen leiden tot versnipperde natuur, afname van de bodemkwaliteit, het gebruik van gifstoffen, overbemesting, uitstoot van CO2 en broeikasgassen, gezondheidsproblemen en meer negatieve effecten. Bovendien houden de hoge grond-/ en pachtprijzen het korte termijn gewin op percelen in stand, met intensiever gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen resulterend in een gestage afname van vruchtbaarheid van de Nederlandse bodem. Kortom: de huidige bedrijfsvoering is op lange termijn desastreus voor de agrarische sector en voor de natuur.

Landverbouwen 02 Roeland Meek [1200px]

Om deze uitdagingen het hoofd te bieden kiest minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voor een omslag naar Kringlooplandbouw in 2030. De omslag naar kringlooplandbouw is makkelijker gezegd dan gedaan. De huidige bedrijfsvoering zal uiteindelijk naar een gesloten kringloop moeten groeien. Het veevoer en andere voedingsbronnen worden op het bedrijf vastgehouden of uit de directe omgeving gehaald. Dit vraag om een omschakeling bij de agrariërs die nu vaak ‘goedkoop’ veevoer en voedingsstoffen kunnen en moeten importeren om hun hoofd boven water te kunnen houden.

 

Een goed gemiddelde is meer dan opgedreven oogst’

Justus von Liebig 1861 uitvinder van het kunstmest

 

Met het plan ‘De voedselvrijheid Utrecht’ studeerde ik in het voorjaar van 2020 af als landschapsarchitect aan de academie van bouwkunst in Amsterdam. Ik onderzocht de kansen van kringlooplandbouw als alternatieve ontwikkeling voor de geplande stedelijke uitbreiding in Polder Rijnenburg. Het resultaat is een onverwachte ruimtelijke transformatie van een lege polder in aantrekkelijk productielandschap gebaseerd op de bodem-/ en waterhuishouding van de polder. Een plek waar landbouw, ecologie, recreatie en stedenbouw op een logische manier samen komen. Als grondslag licht het ‘Lancetdieet’ dat voldoende voedsel biedt voor de populatie van10 miljard mensen in 2050. ’De Voedselvrijheid Utrecht’ stelt verder een derde en vierde (langzaam verkeer) ring voor die de regionale voedselproductie gaat ontsluiten met de consument en andersom. Het plan biedt een kantelend perspectief op de relatie stad en ommeland met lokale voedselproductie als sleutelwoord.

Landverbouwen 03 Roeland Meek

 

Tijdens mijn afstuderen heb ik uitgebreid onderzoek gedaan over wat de benodigde oppervlakte is per bewoner om dit nieuwe dieet zoveel mogelijk op Utrechtse bodem te verwezenlijken en welke bodemsoort voor welke voedingstypen kunnen worden ingezet. In het rapport is er een onderverdeling gemaakt in 30% grondgebonden landbouw in de regio, overig benodigde grondgebonden landbouw in Nederland (50%), nieuwe voedselproductielandschappen in de stad en stadsranden (10%) en een deel import van voedsel (10%). Op verschillende schalen is uitgezocht hoe dit voedsellandschap functioneert, hoe zoveel mogelijk circulaire voedselketens kunnen ontstaan door slimme productie, distributie en reductie van herbruikbare afvalstromen. Verder is het huidige Nederlands landbouwsysteem onderzocht en is de geweldige inefficiëntie, die in de huidige winst gedreven voedselketen kent bloot gelegd.

Landverbouwen 04 Roeland Meek [1200px]

In de uitwerking ‘Groot Polder Rijnenburg’ werkte ik aan een ruimtelijke vertaling van de transformatie van reguliere landbouw naar natuur inclusieve landbouw. Door het introduceren van een nieuw type ‘collectief voedselproductiebedrijf’ biedt ‘Groot Polder Rijnenburg’ een alternatief voor ‘de groene graswoestijn’, met schaalverkleining, regionale productie en distributie, meer betrokkenheid van de Utrechters bij ‘wat er op hun bord ligt’ en het terugbrengen van een gevarieerd cultuurlandschap als sleutelwoorden. Een maquette van acht meter lengte, waarin de bedrijfsvoering van drie boerderijen aan elkaar zijn geschakeld in één kringloopcoöperatie, is het resultaat hiervan. Tijdens deze ruimtelijke studie realiseerde ik me dat de beoogde transformatie in de landbouw mogelijk de meest ingrijpende ruimtelijke ingreep in het Nederlandse landschap wordt sinds de ruilverkavelingen. Ondanks de actualiteit van de opgave en de mogelijke impact is er nog weinig aandacht voor deze ontwikkeling in het vakgebied. Als jong landschapsarchitect ziet Roeland een unieke kans en uitdaging om hier een visie op te ontwikkelen.

 

Landverbouwen 05 Roeland Meek [1200px]

 

Landverbouwen 06 Roeland Meek [1200px]

 

De maquette uitwerking ‘Modelboerderij Rijnenburg’ laat de kansen van kringlooplandbouw zien als alternatief voor stedenbouwkundige uitbreiding van de stad Utrecht in de polders Heycope, Reijerscope en Rijnenburg. De logica van het landschap, de bodem en waterhuishouding van de polder, is hierbij het als uitgangspunt genomen. Drie bestaande agrarische (veeteelt) bedrijven zijn aan elkaar geschakeld tot één kringloopcoöperatie. De coöperatie voorziet 500 huishoudens van voedsel, gebaseerd op het ‘lancetdieet 2050′ en wordt door dezelfde 500 huishoudens gefinancierd, opgericht en gecontinueerd.

 

Landverbouwen 07 Roeland Meek [1200px]

 

De Voedselvrijheid Utrecht is ook vooral een landschapsarchitectonische opgave, waarin ruimtelijke beleving, ordening van het landschap en nieuwe sferen niet alleen zorgen voor een verbetering van de inwendige mens, maar ook met name de uitwendige leefomgeving. Dit zou een nieuw perspectief kunnen gaan vormen voor de lastige consument die met name focus heeft op de inwendige portemonnee waar het gaat om verduurzaming van voedsel.

 

Landverbouwen 08 Roeland Meek [1200px] Landverbouwen 09 Roeland Meek [1200px]

Lijn_0.25

Lijn_0.5